ԵՐԵՒԱՆ — Tradicional աշխարհաքաղաքական տեսանկիւնը, որ կը դիտէ Հարաւային Կովկասը որպէս միայն մարտահրավեր մը համաշխարհային ուժերու ազդեցութեան համար, increasingly outdated է: Մեդիա կազմակերպութիւն Նոյան Տապանէն վարուած եւ Գայանէ Արաքելեանի կողմէ մոդերացուած հեռարձակման մը ընթացքին, Դոկտոր Աննա Օհանեան, Ռիչարդ Բ. Ֆիննեգան յայտնի պրոֆեսոր քաղաքական գիտութիւններու եւ միջազգային յարաբերութիւններու մէջ Սթոնհիլ Քոլէճին մէջ, վերլուծեց մէկ կարեւոր վերլուծական յօդուած մը առաջատար պակիստանեան թերթի մը, որ կը մանրամասնէ տարածաշրջանի զարգացող աշխարհաքաղաքական ճարտարապետութիւնը:

Ն directa վերահսկումէն մինչեւ փոխկապակցում

Քննարկման տակ գտնուող հիմնական թեզը նշում է մի պարադիգմային փոփոխութիւն. մինչեւ անցեալին հիմնական հարցը եղած է «ով կը վերահսկէ Կովկասը», արդի պահանջը դարձած է «ով կը կապի Կովկասի միջոցով»:

Երեք հիմնական մրցակից ուղիներու ընդգծումով—Միջին միջանցք, հարաւային Հայաստանով անցում (TRIPP), եւ Իրանական ուղի, որ կը կապէ Պարսկական ծոցը Սեւ ծովին հետ Հայաստանի եւ Վրաստանի միջոցով—վերլուծութիւնը նշում է, թէ ինչպէս փոխադրական եւ թվային ենթակառուցուածքները փոխարինում են tradicional ռազմական-քաղաքական պայքարները ազդեցութեան ոլորտներու համար:

«Tradicional մոդելը, ուր մեծ ուժերը վերեւէն վերահսկում կը կիրարկեն ամբողջ շրջաններու վրայ, զգալիօրէն թուլացած է», նկատեց Դոկտոր Օհանեան: Ցուցաբերելով համակարգային փոփոխութիւններ, ան ընդգծեց, թէ ստանդարտ ռազմական ուժը այլեւս հեշտութեամբ քաղաքական յաղթանակներ չի ապահովեր համաշխարհային մեծ ուժերու համար:

«Ինչպէս լայն կառուցողական ուժը տարածուի, տարածաշրջանային պետութիւնները կը տիրապետեն յստակ գործակալութեան: Ենթակառուցուածքը—ներառեալ թվային ցանցերը, սեմիկոնդուկտորների լոգիստիկան, եւ արհեստական բանականութեան ենթակառուցուածքը—առաջանում է որպէս միջազգային ուժի հիմնական աղբիւր», բացատրեց ան: Վաշինգտոնի զարգացող ռազմավարական տեսլականի մէջ—որ հաճախ կոչուած է Pax Silica—Հայաստանը ունի կարեւոր դեր մը նախկին-Սովետական Եւրասիայի զարգացող թվային եւ տեխնոլոգիական ենթակառուցուածքների շղթաներուն մէջ:

Հարաւային Կովկաս vs. Միջին Արեւելքի պարադիգմներ

Հարցնելով Հարաւային Կովկասի եւ Միջին Արեւելքի միջեւ համեմատութիւններ, որոնք կը վերաբերին հնարավոր անկայունութեան կամ «Սուրիացումին», Դոկտոր Օհանեան մերժեց ուղղակի զուգահեռները:

«Միջին Արեւելքի հակամարտութիւնները մեծամասամբ աճեցան ներքին պետական թուլութեան, համակարգային խոցելիութեան, եւ հաստատութիւնների փլուզման պատճառով», նկատեց ան: «Հարաւային Կովկասի պետութիւնները կը պահպանեն տարբեր կառուցողական դիմադրողականութիւն եւ պետական գործակալութիւն: Հիմնական տարածաշրջանային վտանգները ծագում են որոշ երկկողմ friction կէտերէ—օրինակ, Ադրբեջան-Իսրայէլ դինամիկան Իրանի նկատմամբ—այլ ոչ թէ հաստատութիւնների փլուզումից»:

Ան գնահատեց Հայաստանի պրագմատիկ դիվանագիտական մոտեցումը, համեմատելով իր հավասարակշռող գործողութիւնը փոքր, ճկուն պետութիւններու, ինչպիսիք են Քուէյթ կամ Օման: Պահպանելով դրական յարաբերութիւններ միաժամանակ Վաշինգտոնի եւ Թեհրանի հետ, հայկական դիվանագիտութիւնը կանխեց տարածաշրջանային friction-ը, որ ստիպէր երկընտրանքային զրոյական-հաշուարկային ընտրութիւն:

Տնտեսական ինտեգրացում, սահմաններ, եւ երկաթուղային concesion-ներ

Քննարկումը տարածուեցաւ ներքին քաղաքական յայտարարութիւններու շուրջ պատմական հարցերու ոչ-զենքի վերածման, ինչպիսիք են Ցեղասպանութեան ճանաչումը, եւ սահմանների բացման տնտեսական պահանջները: Թուրքիոյ հետ բաց սահմանները կը բացեն զգալի տնտեսական աճ Հայաստանի համար, կապելով այն ուղղակիորեն շահավետ եվրոպական շուկաներուն:

Մեծ թեման եղաւ վարչապետ Նիկոլ ՓաշինեանիFlexibility-ի կոչը Հայաստանի երկաթուղային ցանցի մասին, որ ներկայիս կը կառավարուի ռուսական երկաթուղիներու concesion-ի տակ: Փաշինեան խնդրեց փոխանցել concesion-ի իրաւունքները ընդունելի երրորդ երկրի, որպէսզի Հայաստանը չբացառուի միջազգային փոխադրական ցանցերէ:

«Ռուսաստանի ներկայ մոտեցումը իր concesion-ի իրաւունքներուն նկատմամբ կարճատես է», նշեց Դոկտոր Օհանեան: «Սաբոտաժ ընտրելով կամ ներդրում չկատարելով, Մոսկվան վտանգի տակ կը դնէ իր ինքնամեկուսացումը: Այս հարցը լուծելու համար անհրաժեշտ է ակտիվ դիվանագիտական ներգրավում, յստակ տնտեսական շահերու ճանաչում Մոսկվայի համար, եթէ գիծը ինտեգրուի լայնածավալ Եւրասիական առեւտրին, եւ հետապնդել այլ տարածաշրջանային փոխկապակցման ուղիներ»:

Վերջում, հարցազրույցը ընդգծեց, որ տնտեսական փոխկապակցումները եւ տարածաշրջանային կայունութիւնը ոչ միայն նախընտրելի արդիւնքներ են, այլեւ նախապայմաններ առեւտուր, էներգիա, եւ թվային միջանցքներ գործող պահելու համար across Եւրասիա: