1in.am Շաքիի դեպքը շատ արագ բացահայտեց նաեւ ընդդիմութեան քաղաքական խնդիրը։ Կրկին՝ վատ իմաստով։

 

Ադրբեջանցի զինծառայողի Հայաստանի տարածքում հայտնվելը իշխանութենէն պահանջում էր շատ կոնկրետ պատասխաններ։ Ինչպե՞ս էր նա հատած սահմանը։ Ինչո՞ւ որոնողական աշխատանքները արդյունք չէին տուած։ Ո՞ր ծառայութիւնը ինչ տեղեկութիւն ունէր։ Ինչո՞ւ սահմանամերձ բնակավայրերի բնակիչները չէին ստացած նվազագույն նախազգուշացում։ Ի՞նչ բացեր կան սահմանային վերահսկողութեան համակարգում։ Ո՞վ է անոնց համար պատասխանատու։

 

Սա ընդդիմութեան համար պատրաստ օրակարգ էր։ Հարկաւոր էր վերցնել այդ օրակարգը եւ մինչեւ վերջ տանիլ։

 

Չտարան։

 

Փոխարենը կրկին ընտրվեց ամենահեշտ ճանապարհը՝ աղմուկ, պաթոս, «դավաճանութեան» հերթական պատմութիւն, խաղաղութեան քաղաքականութեան հերթական հուղարկաւորութիւն։ Արդիւնքում իշխանութեան պատասխանատվութեան հարցը հետին պլան մղուեց, իսկ ընդդիմութիւնը կրկին հայտնուեց իրավիճակը սրողի դերում։

 

Երբ նոյն սխալը կրկնուում է, այն արդէն պատահականութիւն չէ, այլ բնութագիր։

 

Շաքիի դեպքը մարդկանց համար նախեւառաջ անվտանգութեան հարց է։ Մարդիկ ուզում են իմանալ՝ վաղը իրենց զինուորը կարող է մոլորվիլ, անցնել հակառակ կողմ եւ վերադառնալ տուն, թէ ոչ։ Սահմանամերձ գյուղի բնակիչը պէտք է վստահ լինի, որ զինուած անձը չի կարող աննկատ ներթափանցել երկրի խորքը։ Ծնողը ուզում է հասկանալ՝ պետութիւնը վերահսկո՞ւմ է սահմանը։

 

Այս պարզ մարդկային վախերը քաղաքական պաթոսախեղդ ճառեր չեն պահանջում։

 

Ընդդիմութիւնը հերթական անգամ չկարողացաւ խօսել մարդկանց իրական մտահոգութիւնների մասին։

 

Փաշինեանի դիրքորոշումը՝ ադրբեջանցի զինծառայողին հայ գերիներէն մէկի հետ փոխանակելու առաջարկի մասին, առանձին եւ լուրջ քննարկման թեմա է։ Ընդդիմութիւնը պէտք է հարցը տանէր աւելի հեռու՝ մի զինծառայողի ճակատագրից դեպի սահմանային անվտանգութեան ընդհանուր խնդիրը։

 

Խնդիրը վաղուան համար հստակ կանոն ունենալն է։ Սահմանին նման միջադեպերը բացառել կարելի չէ, ուստի պետութիւնը պէտք է ունենայ գործող կապի ուղիներ, զինծառայողների վերադարձի համաձայնեցուած ընթացակարգեր եւ յուրաքանչյուր դեպքի արագ քննութեան մեխանիզմ։

 

Այսօր ձեւաւորուած մեխանիզմը վաղը կարող է պաշտպանել նաեւ հայ զինծառայողին։

 

Սա զգացմունքների հարց չէ, այլ պետութեան առաջնահերթ շահերը հաշուարկելու կարողութիւն։

 

Շաքիի դեպքը հենց այդպէս էլ պէտք էր դիտարկել։ Սահմանը դեռ ամբողջովին սահմանազատուած ու սահմանագծուած չէ, որոշ հատուածներում կան վերահսկողութեան եւ տեխնիկական ապահովման բացեր։ Քաղաքական հիմնական պահանջը պէտք է լինէր անոնց արագ վերացումը։

 

Արագացնել սահմանազատումը, աւարտել սահմանագծումը, կահաւորել սահմանը, տեղադրել ժամանակակից դիտարկման համակարգեր, սահմանամերձ համայնքների համար ստեղծել նախազգուշացման հստակ արձանագրութիւններ։

 

Սահմանը ընդդիմութեան համար աքլորանալու տեղ չէ։ Այն պետական պատասխանատվութեան ամենազգայուն գիծն է։

 

Պատերազմից յետոյ խաղաղութիւնը պահուում է նաեւ ամենօրյա, ճշգրիտ աշխատանքով։

 

Այն ամրանում է սահմանների հստակեցմամբ, աշխատող կապի ուղիներով եւ ամենօրյա տեխնիկական որոշումներով։

 

Հայկական քաղաքականութիւնը երկար ժամանակ գերադասել է մեծ բառերը կոնկրետ աշխատանքից։ Ընդդիմութիւնը նաեւ շարունակում է քաղաքականութիւնը կառուցել այդ նոյն բառերի շուրջ։

 

Սահմանը պահուում է հստակ որոշումներով, աշխատող համակարգով եւ պատասխանատու պետութեամբ։

 

Սա նաեւ բացատրում է հայկական ընդդիմութեան աւելի խորը ճգնաժամը։

 

Ընդդիմութիւն լինելը կառավարութեան ամեն ասածին հակառակն ասել չէ։ Խորհրդարանական ընդդիմութիւնը պետական համակարգի մաս է։ Նրա գործն է վերահսկել իշխանութեանը, բացայայտել սխալները, ստիպել ուղղել անոնք, առաջարկել աւելի լավ լուծում եւ անհրաժեշտ պահին աջակցել ճիշտ որոշմանը։

 

Այս վերջին մասը Հայաստանում գրեթե անհետացած է։

 

Աջակցութիւնը ընկալուում է որպէս դավաճանութիւն սեփական ճամբարին։ Համաձայնութիւնը՝ թուլութիւն։ Ռացիոնալութիւնը՝ գաղափարական նահանջ։ Այդ պատճառով քաղաքականութիւնը վերածուում է թատրոնի, իսկ խորհրդարանը՝ բեմի։ Յուրաքանչիւրը խաղում է իր լսարանի համար։

 

Պետութիւնը հանդիսատես չունի։ Պետութիւնը ունի շահեր։

 

Այդ շահը երբեմն պահանջում է քննադատել Փաշինեանին։ Երբեմն՝ աջակցել նրա որոշմանը։ Երբեմն՝ առաջարկել երրորդ լուծումը։ Ամեն անգամ չափանիշը նոյնն է՝ Հայաստանի անվտանգութիւնը, ռեսուրսը, ռիսկը եւ երկարաժամկետ շահը։

 

Շաքիի դեպքը իշխանութեան կառավարման թերութիւնների լուրջ քննութիւն էր։ Այն կարող էր դառնալ նաեւ ընդդիմութեան հասունութեան քննութիւնը։

 

Առաջին քննութեան արդիւնքը դեռ պէտք է պարզել։

 

Երկրորդի պատասխանը արդէն տեսանք։

 

Հայաստանին նոր որակի ընդդիմութիւն է պէտք։ Ոչ աւելի բարձր գոռացող, այլ աւելի լավ հաշուարկող։ Պետութեան շահը «եթերային հայրենիքի» մասին ամենաբարձր ճառից շատ աւելի պրոզաիկ է։ Այն երբեմն ընդամենը սահմանային սիւն է ճիշտ տեղում, գործող տեսախցիկ եւ գյուղացուն ժամանակին ուղարկուած հաղորդագրութիւն։

 

Այս փոքր բաներից է հավաքվում իրական ինքնիշխանութիւնը։