1in.am Շաքիի դեպքը շատ արագ բացահայտեց նաև ընդդիմության քաղաքական խնդիրը։ Կրկին՝ վատ իմաստով։

 

Ադրբեջանցի զինծառայողի Հայաստանի տարածքում հայտնվելը իշխանությունից պահանջում էր շատ կոնկրետ պատասխաններ։ Ինչպե՞ս էր նա հատել սահմանը։ Ինչո՞ւ որոնողական աշխատանքները արդյունք չէին տվել։ Ո՞ր ծառայությունն ինչ տեղեկություն ուներ։ Ինչո՞ւ սահմանամերձ բնակավայրերի բնակիչները չէին ստացել նվազագույն նախազգուշացում։ Ի՞նչ բացեր կան սահմանային վերահսկողության համակարգում։ Ո՞վ է դրանց համար պատասխանատու։

 

Սա ընդդիմության համար պատրաստ օրակարգ էր։ Հարկավոր էր վերցնել այդ օրակարգը և մինչև վերջ տանել։

 

Չտարան։

 

Փոխարենը կրկին ընտրվեց ամենահեշտ ճանապարհը՝ աղմուկ, պաթոս, «դավաճանության» հերթական պատմություն, խաղաղության քաղաքականության հերթական հուղարկավորություն։ Արդյունքում իշխանության պատասխանատվության հարցը հետին պլան մղվեց, իսկ ընդդիմությունը կրկին հայտնվեց իրավիճակը սրողի դերում։

 

Երբ նույն սխալը կրկնվում է, այն արդեն պատահականություն չէ, այլ բնութագիր։

 

Շաքիի դեպքը մարդկանց համար նախևառաջ անվտանգության հարց է։ Մարդիկ ուզում են իմանալ՝ վաղը իրենց զինվորը կարող է մոլորվել, անցնել հակառակ կողմ և վերադառնալ տուն, թե ոչ։ Սահմանամերձ գյուղի բնակիչը պետք է վստահ լինի, որ զինված անձը չի կարող աննկատ ներթափանցել երկրի խորքը։ Ծնողը ուզում է հասկանալ՝ պետությունը վերահսկո՞ւմ է սահմանը։

 

Այս պարզ մարդկային վախերը քաղաքական պաթոսախեղդ ճառեր չեն պահանջում։

 

Ընդդիմությունը հերթական անգամ չկարողացավ խոսել մարդկանց իրական մտահոգությունների մասին։

 

Փաշինյանի դիրքորոշումը՝ ադրբեջանցի զինծառայողին հայ գերիներից մեկի հետ փոխանակելու առաջարկի վերաբերյալ, առանձին և լուրջ քննարկման թեմա է։ Ընդդիմությունը պետք է հարցը տաներ ավելի հեռու՝ մի զինծառայողի ճակատագրից դեպի սահմանային անվտանգության ընդհանուր խնդիրը։

 

Խնդիրը վաղվա համար հստակ կանոն ունենալն է։ Սահմանին նման միջադեպերը բացառել հնարավոր չէ, ուստի պետությունը պետք է ունենա գործող կապի ուղիներ, զինծառայողների վերադարձի համաձայնեցված ընթացակարգեր և յուրաքանչյուր դեպքի արագ քննության մեխանիզմ։

 

Այսօր ձևավորված մեխանիզմը վաղը կարող է պաշտպանել նաև հայ զինծառայողին։

 

Սա զգացմունքների հարց չէ, այլ պետության առաջնահերթ շահերը հաշվարկելու կարողություն։

 

Շաքիի դեպքը հենց այդպես էլ պետք էր դիտարկել։ Սահմանը դեռ ամբողջությամբ սահմանազատված ու սահմանագծված չէ, որոշ հատվածներում կան վերահսկողության և տեխնիկական ապահովման բացեր։ Քաղաքական հիմնական պահանջը պետք է լիներ դրանց արագ վերացումը։

 

Արագացնել սահմանազատումը, ավարտել սահմանագծումը, կահավորել սահմանը, տեղադրել ժամանակակից դիտարկման համակարգեր, սահմանամերձ համայնքների համար ստեղծել նախազգուշացման հստակ արձանագրություններ։

 

Սահմանը ընդդիմության համար աքլորանալու տեղ չէ։ Այն պետական պատասխանատվության ամենազգայուն գիծն է։

 

Պատերազմից հետո խաղաղությունը պահվում է նաև ամենօրյա, ճշգրիտ աշխատանքով։

 

Այն ամրանում է սահմանների հստակեցմամբ, աշխատող կապի ուղիներով և ամենօրյա տեխնիկական որոշումներով։

 

Հայկական քաղաքականությունը երկար ժամանակ գերադասել է մեծ բառերը կոնկրետ աշխատանքից։ Ընդդիմությունը նույնպես շարունակում է քաղաքականությունը կառուցել այդ նույն բառերի շուրջ։

 

Սահմանը պահվում է հստակ որոշումներով, աշխատող համակարգով և պատասխանատու պետությամբ։

 

Սա նաև բացատրում է հայկական ընդդիմության ավելի խորը ճգնաժամը։

 

Ընդդիմություն լինելը կառավարության ամեն ասածին հակառակն ասել չէ։ Խորհրդարանական ընդդիմությունը պետական  համակարգի մաս է։ Նրա գործն է վերահսկել իշխանությանը, բացահայտել սխալները, ստիպել ուղղել դրանք, առաջարկել ավելի լավ լուծում և անհրաժեշտ պահին աջակցել ճիշտ որոշմանը։

 

Այս վերջին մասը Հայաստանում գրեթե անհետացել է։

 

Աջակցությունը ընկալվում է որպես դավաճանություն սեփական ճամբարին։ Համաձայնությունը՝ թուլություն։ Ռացիոնալությունը՝ գաղափարական նահանջ։ Այդ պատճառով քաղաքականությունը վերածվում է թատրոնի, իսկ խորհրդարանը՝ բեմի։ Յուրաքանչյուրը խաղում է իր լսարանի համար։

 

Պետությունը հանդիսատես չունի։ Պետությունն ունի շահեր։

 

Այդ շահը երբեմն պահանջում է քննադատել Փաշինյանին։ Երբեմն՝ աջակցել նրա որոշմանը։ Երբեմն՝ առաջարկել երրորդ լուծումը։ Ամեն անգամ չափանիշը նույնն է՝ Հայաստանի անվտանգությունը, ռեսուրսը, ռիսկը և երկարաժամկետ շահը։

 

Շաքիի դեպքը իշխանության կառավարման թերությունների լուրջ քննություն էր։ Այն կարող էր դառնալ նաև ընդդիմության հասունության քննությունը։

 

Առաջին քննության արդյունքը դեռ պետք է պարզել։

 

Երկրորդի պատասխանը արդեն տեսանք։

 

Հայաստանին նոր որակի ընդդիմություն է պետք։ Ոչ ավելի բարձր գոռացող, այլ ավելի լավ հաշվարկող։ Պետության շահը «եթերային հայրենիքի» մասին ամենաբարձր ճառից շատ ավելի պրոզաիկ է։ Այն երբեմն ընդամենը սահմանային սյուն է ճիշտ տեղում, գործող տեսախցիկ և գյուղացուն ժամանակին ուղարկված հաղորդագրություն։

 

Այս փոքր բաներից է հավաքվում իրական ինքնիշխանությունը։