1in.am Հոկտեմբերի 6-ին Եվրոպական հանձնաժողովը ներկայացուցած է ԵՄ ընդլայնման նոր քաղաքական շրջանակը։ Նոր քաղաքականութեան առանցքում թեկնածու երկիրներու աստիճանական ինտեգրումն է մինչեւ լիարժեք անդամակցութիւնը։ ԵՄ-ն կը ցանկանայ անոնք ավելի շուտ ներգրավել իր էներգետիկ, տրանսպորտային, թվային եւ պաշտպանական համակարգերուն՝ եվրոպական կանոնները դարձնելով անդամակցութեան ճանապարհի մաս։

 

Առաջընթացի արագութիւնը եւ խորութիւնը որոշուելու են երկրի արձանագրած արդիւնքներով, բարեփոխումներու որակով, պետական կառավարման կարողութեամբ եւ եվրոպական կանոններու գործնական կիրառմամբ։

 

Սա փոխում է ընդլայնման ամբողջ տրամաբանութիւնը․ ԵՄ-ին մոտենալը կը դառնայ փուլային գործընթաց, որի խորութիւնը որոշուելու է կատարված աշխատանքի արդիւնքով։

 

1990-ականներուն Կենտրոնական եւ Արևելեան Եվրոպայի երկրները երկար տարիներ վերափոխած են իրենց օրենքները, տնտեսութիւնը եւ պետական կառավարման համակարգը՝ ԵՄ անդամակցութեան պատրաստելու համար։ Նոր մոտեցումը կը թոյլ տայ այդ ճանապարհը դարձնել ավելի գործնական․ երկիրը կարող է դեռ անդամակցութենէն առաջ աստիճանաբար ներգրավուիլ եվրոպական համակարգերու մէջ։ Այսպիսով, անդամակցութիւնը կը մնայ վերջնական նպատակը, իսկ ինտեգրումը կը սկսի շատ ավելի վաղ։

 

Մարթա Կոսը Հայաստանի եվրոպական ընթացքը ձեւակերպած է բավական ուղիղ՝ նշելով, որ երկիրը «մեծ քայլերով շարժուեցաւ դեպի Եվրամիութիւն»։ Այս խօսքերը նկարագրում են արդեն տեսանելի մի գործընթաց։ Եվրոպական ընտրութիւնը մտնում է առեւտրի, շարժունակութեան, ենթակառուցուածքների, կանոնակարգերու եւ անվտանգութեան ոլորտներ եւ աստիճանաբար կը դառնայ Հայաստանի զարգացման իրական կարեւոր հենասյուներէն մէկը։

 

Երևանը դեռ անդամակցութեան պաշտոնական դիմում չի ներկայացուցած, սակայն եվրոպական ինտեգրման գործնական տարրերը արդեն ձեւավորվում են։ ԵՄ-ն Հայաստանի հետ վարում է վիզաների ազատականացման գործընթաց, իսկ սեպտեմբերի 24-ին ընդունուած առեւտրային միջոցները հայկական ապրանքներու շուրջ 80 տոկոսի համար բացած են եվրոպական շուկան առանց մաքսատուրքերու։ Այս քայլը հատկապես կարեւոր դարձաւ Ռուսաստանի սահմանած առեւտրային սահմանափակումներէն ետ՝ Հայաստանին տալով արտահանման նոր ուղղութիւններ եւ տնտեսական կախուածութիւնները նվազեցնելու հնարաւորութիւն։

 

Այս որոշումն ունի նաեւ շատ լայն քաղաքական նշանակութիւն։ Հայաստանի արտաքին կախուածութիւններու զգալի մասը տարիներու ընթացքին ձեւաւորուած է տնտեսական կապերու միջոցով՝ արտահանման շուկաներէն ու էներգետիկ համակարգերէն մինչեւ հաղորդակցութիւններ եւ աշխատանքի հնարաւորութիւններ։

 

Փոքր պետութիւններու արտաքին քաղաքական ինքնուրույնութիւնը մեծապէս կախուած է տնտեսական ընտրութեան լայնութենէն։ Որքան բազմազան են շուկաները, ֆինանսական կապերը եւ հաղորդակցութիւնները, այնքան աւելի ամուր է նաեւ երկրի քաղաքական ազատութիւնը։

 

ԵՄ-ն Հայաստանի համար աստիճանաբար կը ստեղծէ հենց այդ տնտեսական ու քաղաքական հենարանները։ Միաժամանակ Բրյուսելը վերանայում է նաեւ ընդլայնման որոշումներու ընդունման կարգը՝ փորձելով մի շարք փուլերու մէջ նվազեցնել միաձայնութեան պահանջի կաշկանդող ազդեցութիւնը։

 

Նպատակը ընդլայնման գործընթացը մի երկրի վետոյէն անկախ դարձնելն է։ Միաժամանակ ԵՄ-ն կը ցանկանայ խստացնել ապագայ անդամներու նկատմամբ պահանջները՝ հատկապես օրենքի գերակայութեան, բարեփոխումներու շարունակականութեան եւ ստանձնած պարտաւորութիւններու իրական կատարումի հարցերով։

 

Այս փոփոխութիւնները դեռ Հայաստանի անդամակցութեան ուղին չեն սահմանում, սակայն անոնք ԵՄ-ին անդամակցութեան դիմումին կարող են տալ շատ ավելի հստակ քաղաքական եւ գործնական բովանդակութիւն՝ այն կապելով աստիճանական ինտեգրման իրական հնարաւորութիւններու հետ։

 

Հայաստանի համար այժմ գլխաւոր հարցը եվրոպական ուղղութիւնը հստակ պետական ընտրութեան եւ հետեւողական գործողութիւններու վերածելն է։

 

Եվրոպական ինտեգրումը պահանջում է մրցունակ տնտեսութիւն, անկախ եւ կանխատեսելի դատարաններ, արդյունավետ պետական վարչարարութիւն, կարգաւորող մարմիններու կարողութիւն, էներգետիկ դիմադրողականութիւն, սահմաններու կառավարում եւ եվրոպական կանոններու իրական կիրառում։ ԵՄ-ի նոր փաթեթը հենց այս տրամաբանութիւնը ամրագրում է․ առաջընթացը կապուած է չափելի պատրաստուածութեան հետ, իսկ աստիճանական ինտեգրման հնարաւորութիւնները կարող են հետ վերցուիլ հետընթացի պարագային։

 

Հայաստանի համար այստեղ բացուեց կարեւոր հնարաւորութիւն՝ եվրոպական ինտեգրումը դարձնել երկրի ներքին վերափոխման գործիք։ Այդ պարագայում ԵՄ անդամակցութեան դիմումը կստանայ շատ ավելի լայն իմաստ՝ կապուելով պետական կառավարման, տնտեսութեան, իրավական համակարգի եւ ինստիտուտներու իրական արդիականացման հետ։

 

Այն կարող է դառնալ պետական կառավարման երկարաժամկետ ծրագիր՝ ամեն մէկ նախարարութեան, կարգաւորողի, դատարանի, մաքսային ծառայութեան եւ բիզնեսի համար չափելի առաջադրանքներով։

 

Եվրոպայի վերջին տասնամեակներու փորձը ցոյց է տուած, որ անդամակցութիւնը երկար նախապատրաստութեան արդիւնք է։ ԵՄ-ին միացած երկրները նախ վերափոխած են օրենքները, տնտեսութեան կանոնները, դատարանները, սահմաններու կառավարումը եւ պետական ծառայութիւնը։ Անդամակցութիւնը պարզապես ամրագրած է այդ արդեն կատարված փոփոխութիւնը։

 

Հայաստանն այժմ կանգնած է նման գործընթացի նախաշեմին։

 

Եվրամիութիւնը բացում է շուկան, առաջ է տանում վիզաների ազատականացումը, առաջարկում է տնտեսական աջակցութիւն եւ պատրաստուում է ապագայ անդամներուն շատ ավելի վաղ ներգրավել իր քաղաքական համակարգերուն։ Հայաստանն իր հերթին պէտք է որոշի եվրոպական ընտրութեան խորութիւնը։

 

Մարթա Կոսի խօսքերը ցոյց են տալիս, որ Հայաստանի եվրոպական հեռանկարը դարձած է աւելի առարկայական։ Այժմ դրա արժէքը որոշուելու է նրանով, թէ որքան հետեւողականութեամբ Հայաստանը կկարողանայ այդ հնարաւորութիւնը վերածել ներքին բարեփոխումներու եւ ԵՄ-ի հետ աւելի խոր ինտեգրման։