Նոյան Տապան հեռուստաընկերութեան մէջ տեղի ունեցած խորաթափանց հարցազրույցի ժամանակ, հաղորդավարուհի Գայանէ Արաքելեան քաղաքական վերլուծաբան եւ Մեդիա Վերլուծական Կենտրոնի տնօրէն Էդուարդ Այվազեանին զրուցելու հրավիրեց, Prime Minister Նիկոլ Փաշինեանի Ազգային ժողովին ուղղուած ելոյթէն ետք։ Զրույցը կենտրոնացած էր Փաշինեանի «Չորրորդ Հանրապետութիւն» յայտարարութեան, առաջարկուած սահմանադրական փոփոխութիւններուն եւ Հայաստանի նուրբ հավասարակշռութեան շուրջ՝ գլոբալ դաշինքներու փոփոխութիւններու միջեւ։

 

«Չորրորդ Հանրապետութեան» Ծագումը

 

Ազգային ժողովի իր ելոյթին ընթացքին, կառավարութեան հինգամեայ ծրագիրը ներկայացնելով, վարչապետ Փաշինեան հաստատեց, որ Չորրորդ Հանրապետութիւնը իրականութիւն դարձած է, ընդգծելով, որ նոր սահմանադրութիւն մը պէտք է ընդունուի 1990-ի Անկախութեան յայտարարութեան յղում կատարելու առանց։ Փաշինեանի համաձայն, ընտրողները հաստատեցին այս փոփոխութիւնը՝ հեռանալով Ղարաբաղի շարժման ժառանգութենէն անցեալ ընտրութիւններուն։

 

Այս պատմական շրջանակը գնահատելով, Այվազեան նշեց պետական ժառանգութեան բարդութիւնները։

 

«Կարեւոր է սկսել այն փաստէն, որ Առաջին Հանրապետութիւնը հիմնադրուած է 1918-ին... Իմ կարծիքով, մենք պէտք է վերադառնանք Առաջին Հանրապետութեան ուղիղ ժառանգորդը լինելու։ Սակայն, Փաշինեան, ամենայն հավանականութեամբ, Չորրորդ Հանրապետութեան գաղափարը առաջ է քաշում՝ հարեւաններու տարածքային պահանջները խուսափելու համար»։

 

Ընտրական յաղթանակը սահմանադրական մանդատ կը նշանակի՞ հարցին անդրադառնալով, Այվազեան ընդգծեց, որ օրինական մեխանիզմները պահանջում են պաշտոնական հանրաքվե։ «Նրան ձայներ տալը ինքնաբերաբար չի նշանակում, որ հանրութիւնը դրական ձայներ պիտի տայ սահմանադրական հանրաքվեի ժամանակ», նշեց նա։

 

Եւրոպական Միութեան Ամպիոնները, Սահմանի Րազմավարութիւն եւ Անվտանգութեան Դիլեմաներ

 

Զրույցը անցաւ Անկախութեան յայտարարութեան յղումները հեռացնելու եւ սահմանագծման գործընթացին, Ալմա-Աթայի յայտարարութեան հիման վրայ, վերաբերող կառուցողական շարժիչներու շուրջ։ Այվազեան այս ներքին փոփոխութիւնները անմիջական կապեց Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան շրջադարձին՝ Եւրոպական ինտեգրացիայի ուղղութեամբ։

 

«Եթե Փաշինեան յայտարարի, որ Հայաստանը դիմում է Եւրոպական Միութեան անդամակցութեան, այս սահմանադրական փոփոխութիւնները տրամաբանական շարունակութիւն են... Հայաստանը պէտք է համապատասխանէ միջազգային օրենսդրական չափանիշներուն եւ չունենայ տարածքային պահանջներ հարեւաններու նկատմամբ, որպէսզի ագրեսիայի պարագայում միջազգային համայնքը ճանաչէ ինքնիշխան տարածքի խախտում»։

Հարցին, թէ միջազգային օրէնքը արդեօք բավարար անվտանգային ցանց կը տրամադրէ Բաքուի կողմից հնարավոր ագրեսիայի դէմ, Այվազեան ընդունեց գլոբալ նորմերու խոցելիութիւնը, մինչդեռ դրանց պահպանումը ռազմավարական անհրաժեշտութիւն մը ներկայացաւ։

 

«Միջազգային օրէնքը, դժբախտաբար, այսօր խախտուած է... Սակայն, եթէ դուք Միացեալ Նահանգներու եւ Եւրոպական Միութեան դաշնակիցն եք, միջազգային օրէնքը պէտք է գերակայ լինի։ Միջազգային օրէնքին հետեւելը Հայաստանի հիմնական հնարաւորութիւնն է՝ հետագայ տարածքային կորուստներու խուսափելու համար»։

 

Միջին Արեւելքի եւ Մյուսների մէջ Դաշինքների Փոփոխութիւններ

 

Հեռարձակումը նաեւ անդրադարձաւ լայնածավալ տարածաշրջանային զարգացումներին, այդ թվում՝ Ադրբեջանի եւ Կենտրոնական Ասիայի պետութիւններու միջեւ աճող կապերուն, Իսրայէլի եւ Թուրքայի միջեւ լարուածութիւններուն Սուրիայում, եւ առաջարկուած առեւտրային միջանցքներին։

 

Պատմական տրավման զենք դարձնելու թեմայի շուրջ, Այվազեան համաձայնեց երրորդ կողմերի մօտեցումներին պատմական իրադարձութիւնները ճանաչելու հարցում, ընդգծելով, որ Հայաստանը պէտք է գործնականօրէն տարբերակէ իրական ժողովրդավարական ճանաչումը եւ աշխարհաքաղաքական ազդեցութիւնը։

 

Հարեւան Իրանի նկատմամբ տնտեսական ճնշումների եւ Հայաստանի էներգիայի ներմուծման վրայ հնարավոր ազդեցութիւններու մասին, Այվազեան արտայայտեց զգուշաւոր հաւատարմութիւն։ Նա նկատեց, որ միջազգային գործընկերները, որոնք հետաքրքրուած են Հայաստանի կայունութեամբ, հավանաբար կը հարմարեցնեն կենսական էներգիայի պայմանաւորումները։

 

Նոյան Տապան հեռուստաընկերութեան հարցազրույցը եզրափակելով, Այվազեան ընդգծեց, որ Հայաստանի եվրոպական ուղին մնում է խիստ ազդակիր արտաքին աշխարհաքաղաքական իրականութիւններով, այդ թվում՝ Ուկրաինայի պատերազմին եւ տարածաշրջանային կայունութեամբ։