1in.am  Հայաստանի 2027 թվականի բյուջեի նախագիծը պաշտպանության ոլորտում նախատեսում է ծախսերի զգալի աճ։ Պաշտպանության բյուջեն 563 միլիարդ դրամից կհասնի 616.5 միլիարդի՝ մոտ 1.7 միլիարդ դոլարի։ 2026 թվականի շուրջ 15.2 տոկոսանոց կրճատումից հետո սա նշանակում է պաշտպանական ծախսերի մոտ 9.5 տոկոսանոց վերականգնում։

 

Այս թվերը միայն բյուջետային հաշվարկներ չեն։ Դրանց հետևում պետության անվտանգության առաջնահերթություններն են։ 2026 թվականի կրճատումը տեղի ունեցավ բանակի կառուցվածքի փոփոխության, ռազմարդյունաբերության զարգացման և ռազմական գործընկերների շրջանակի ընդլայնման փուլում։ 2027 թվականի աճը այդ ֆոնի վրա կարելի է դիտարկել որպես պաշտպանական կարողությունների վերականգնման և նոր փուլին անցնելու փորձ։ Կառավարության 2027–2029 թվականների միջնաժամկետ ծրագրում անվտանգության ամրապնդումը նույնպես ներկայացվում է որպես պետական ֆինանսական քաղաքականության կարևոր ուղղություն։

 

Կարևորն այստեղ միայն գումարի չափը չէ, այլ դրա օգտագործման տրամաբանությունը և ստացվող արդյունքը։ Նախատեսված 616.5 միլիարդ դրամից ավելի քան 613 միլիարդը կուղղվի «Պաշտպանության ապահովում» ծրագրին։ Այդ միջոցները պետք է ապահովեն բանակի բնականոն գործունեությունը, տեխնիկայի և կապի համակարգերի համալրումը, տրանսպորտը, զորանոցային պայմանները, սննդի ու հանդերձանքի պաշարները, վառելիքը, զենքն ու զինամթերքը։

 

Առանձին միջոցներ նախատեսված են նաև ռազմաբժշկական ապահովման, միջազգային ռազմական համագործակցության և հումանիտար ականազերծման համար։ Այս կառուցվածքը ցույց է տալիս, որ պաշտպանական ծախսի հիմնական մասը շարունակում է ուղղվել բանակի ամենօրյա պահպանման և մարտունակության ապահովմանը։

 

Այս թվերի հետևում ավելի լայն փոփոխություն է նկատվում։ Հայաստանի պաշտպանական քաղաքականությունը աստիճանաբար կառուցվում է բանակի ամբողջական կարողությունների վրա։ Ժամանակակից բանակին անհրաժեշտ են տեխնոլոգիական սպառազինություն, անվտանգ կապ, ռազմական բժշկություն, պատրաստված անձնակազմ, համապատասխան ենթակառուցվածքներ և վստահելի միջազգային գործընկերներ։ Կառավարության 2026–2031 թվականների ծրագրում այս ուղղությունները ամրագրված են որպես պաշտպանական համակարգի զարգացման հիմնական բաղադրիչներ՝ արհեստավարժ բանակի ձևավորում, տեխնոլոգիական վերազինում, ռազմական համագործակցության ընդլայնում և ռազմարդյունաբերության զարգացում։

 

Պատերազմները վաղուց ցույց են տվել, որ բանակի ուժը միայն զենքի քանակով չի որոշվում։ Ժամանակակից պատերազմում վճռորոշ է նաև պետության դիմակայելու կարողությունը՝ որքան արդյունավետ են աշխատում պետական ինստիտուտները տնտեսությունը, արդյունաբերությունը, տեխնոլոգիան, կապը, բժշկական համակարգը և մարդկային ռեսուրսը։ Հայաստանի համար սա անվտանգության կարևորագույն պայման է։ Ուժեղ բանակի հիմքում պետք է լինի ուժեղ տնտեսություն, զարգացած ռազմարդյունաբերություն, տեխնոլոգիական կարողություն, պատրաստված մարդ և կայուն պետական համակարգ։

 

Զենք կարելի է գնել, բայց պաշտպանական կարողությունը պետք է կառուցել։ Հայաստանի նման փոքր պետության համար երկարաժամկետ անվտանգությունը չի կարող հիմնվել միայն արտաքին մատակարարումների վրա։ Պետք են սեփական տեխնոլոգիական և արտադրական հնարավորություններ, պատրաստված մասնագետներ, ռազմարդյունաբերություն և մի քանի վստահելի գործընկերների հետ կայուն ռազմական համագործակցություն։ Կառավարության ծրագրում այս ուղղություններն արդեն ամրագրված են որպես պաշտպանական համակարգի զարգացման կարևոր բաղադրիչներ։

 

Այստեղ է առաջանում 616.5 միլիարդ դրամի ամենակարևոր հարցը՝ այդ գումարը որքանո՞վ է վերածվելու իրական պաշտպանական կարողության։ Բյուջեի ավելացումը ինքնին արդյունք չէ։ Արդյունքը կախված է ծախսերի արդյունավետությունից, տեխնոլոգիական մակարդակից, սպառազինության որակից, հրամանատարության աշխատանքից, մասնագետների պատրաստվածությունից, ռազմարդյունաբերության զարգացումից և պետական վերահսկողությունից։ Ի վերջո, կարևոր է ոչ թե բանակի վրա ծախսված գումարի չափը, այլ այդ գումարով ստեղծված արդյունքն ու կարողությունը։

 

Հայաստանը վերջին տարիներին փոխում է իր պաշտպանական համակարգի կառուցվածքն ու առաջնահերթությունները։ Պաշտոնական ծրագրերում շեշտը դրվում է արհեստավարժ և պայմանագրային ծառայության ընդլայնման, տեխնոլոգիական վերազինման, սեփական ռազմարդյունաբերության զարգացման և ռազմական գործընկերների շրջանակի ընդլայնման վրա։ Այս փոփոխությունների նպատակը բանակը ավելի շարժուն, տեխնոլոգիական և ինքնաբավ դարձնելն է։

 

Այս ամենի հիմքում տնտեսությունն է։ Պաշտպանունակ բանակը երկարաժամկետ չի կարող կառուցվել տնտեսության հնարավորություններից անջատ։ Ժամանակակից սպառազինությունը պահանջում է արտարժույթ, տեխնոլոգիան՝ գիտություն, արտադրությունը՝ ներդրում, իսկ բանակը՝ բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ։ Հետևաբար պաշտպանական բյուջեի աճը պետք է դիտարկել նաև տնտեսական աճի, գիտության, արդյունաբերության և կրթության զարգացման հետ միասին։ Այդ ոլորտներն են ստեղծում այն ներուժը, որը ժամանակի ընթացքում վերածվում է պաշտպանական կարողության։

 

Հայաստանի համար կարևոր է, որ պաշտպանական ծախսը չմնա տարեկան բյուջետային պարտավորության մակարդակում։ Այն պետք է վերածվի երկարաժամկետ պետական կարողության։ 616.5 միլիարդ դրամը ինքնին անվտանգության երաշխիք չէ։ Դա ռեսուրս է, որի արժեքը որոշվելու է ստեղծված արդյունքով։

 

Խաղաղության քաղաքականությունը պահանջում է նաև պաշտպանունակություն։ Դիվանագիտությունը նվազեցնում է պատերազմի վտանգը և պետությանը ժամանակ է տալիս։ Այդ ժամանակը պետք է վերածել ավելի ուժեղ բանակի, տեխնոլոգիայի, ռազմարդյունաբերության և պետական դիմակայունության։

 

Հայաստանի անվտանգության չափանիշը միայն զինվորների թիվը կամ սպառազինության քանակը չէ։ Այն նաև տնտեսության ուժն է, արդյունաբերության կարողությունը, տեխնոլոգիական ներուժը, մարդկային կապիտալը և դիվանագիտական հնարավորությունը։

 

Պաշտպանական բյուջեն աճում է։ Հաջորդ կարևոր հարցը հենց դրա արդյունքն է։ 616.5 միլիարդ դրամից հետո Հայաստանը որքանո՞վ ավելի պաշտպանված և դիմակայուն պետություն է դառնալու։